نــــــــوحه کــــردی

 

 

در سرزمین دیرسال ایران که آغوش بازی برای ترویج دین اسلام بوده این حادثه تاثیری شگرف داشته و در استان کرمانشاه که از لحاظ جغرافیایی همسایه عراق سرزمین کربلا می باشد، قرنهاست گرامی داشته می شود. یکی از آیین هایی که قرنهاست در سرزمین ایران و استان کرمانشاه برپا می شود، مراسم «نوحه خوانی و سینه زنی» است.

همزمان با سالگشت واقعه کربلا، دسته های سینه زنی و نوحه خوانی در جای جای ایران برگزار می شود و مرد و زن، پیر و جوان، کودک و نوجوان، با و حس و حالی غریب در این مراسم شرکت می جویند و همه ساله این مراسم با همت خود مردم به خوبی و زیبایی پاس داشته می شود و اوج مراسم مردمی و مذهبی به معنای تمام کلمه است.

نگارنده این سطور هنوز طعم شیرین سینه زنی و نوحه خوانی را در بر جان و دل دارند. یک ماه مانده به آغاز واقعه کربلا مردم در جنب و جوش خاص و حس و حالی مثال زنی، مقدمات برگزاری این آیین دینی را فراهم می آورند. مکانی در دل روستا که جایگاه همیشه ی برگزاری این مراسم بوده را آماده سازی می کنند. کودکان در انجام کار برهمه پیشی می گرفتند.

میدان کوچک آبادی را آب و جارو می کردند. «کتل» ها و «علم»ها برفراز خانه ها و سیاه چادرها برافراشته می شوند. کودکان بندهای سبز را به مچ دست می بستند. پیرمردان باسواد ده، دفترچه ی رنگ و رو رفته ی نوحه خوانی را از صندوق اسرار آمیز گوشه اتاق با احتیاط خاص بیرون می کشیدند. جوانان و مردان ده، زنجیرهای خود را دوباره آماده می ساختند. تنها دهل آبادی دوباره تعمیر می شد. کودکان چند روز قبل از شروع مراسم، خود نوحه خوانی و زنجیر زنی می آغازیدند.

دختران کوچک دم غروب گرد هم می آمدند و شعرهای کودکانه را سر می دادند:« شاه حسین، وا حسین، ئرا قتل امام حسین»و همه جاعشق بود، ارادت بود و ...

غروب چراغ زنبوری های روستا نفت می شد و آماده برای نورافشانی، پرنورترین چراغ ها بر تیر چوبی وسط میدانچه آویزان می شد و پیرمردان ملای ده کنارش می ایستادند. نه بلند گویی و نه آمپلی فایری و نه CD و نه نواری . زنجیر زنان آرام آرام از راه می رسیدند و آوای حزن انگیز «یا حسین» در دل روستا طنین می انداخت. هر که زنجیری داشت در صف زنجیرزنان قرار می گرفت و دیگر مردان ایستاده به احترام مراسم، سینه می زدند.زنان گاه « مور» می خواندند و با اشک هایی در چشم، سینه می کوفتند و نوحه سرایان که تعدادشان یکی دو نفر بیشتر نبود در زیر نورافشانی چراغ زنبوری برپا می ایستاند و آرام آرام نوحه سرایی را شروع می کردند.

پیرمرد نوحه خوان «کور سوادی» داشت اما نوحه ها را به تناسب روزها برای نوحه خوانی انتخاب می کرد. پیرمرد نوحه خوان «کور سوادی» داشت اما خوب می دانست در هر روز محرم چه اتفاقی افتاده و کدام یار امام اش در خون غلطیده است؟

آهنگ نوحه پر از حزن و تداعیگر غمی سنگین بود. زنجیرها هماهنگ با هم بر پشت عریان مردان فرود می آمدند و صدای هماهنگ دستهای مردم کناره ی میدان که بر سینه هایشان عاشقانه می نشست، موسیقی زیبایی را در دل شب طنین انداز می نمود. موسیقی حزن با طعم عشق.

نوحه خوان در ابتدای نوحه اش زنجیر زنان و سینه زنان را مخاطب قرار می داد:« یا حسین! و زنجیرزنان جواب می گفتند: یاحسین» نوحه خوان می خواند:"در کربلا" و پاسخ می آمد "حسین وای" «در نینوا» : « حسین وای» /«ای تشنه لب»:«حسین وای»و مقدمه ای برای مکان و زمان این حادثه و معرفی شخصیت های حماسه کربلا. و ما کودکان می آموختیم که این حادثه محرم است در کربلا و نینوا اتفاق افتاده است، قهرمان این واقعه حسین (ع) است.

حسینی که تشنه لب است! عریان بدن است! و آرام آرام در هر شب نوحه خوان حوادث را در قالب اشعارش باز می گفت:«نوجوان گم کردمه آرام گیان گم کردمه»

مادر آه می کشید و می گفت: امشب علی اکبر به میدان می رود و شب دیگر نوحه خوان می خواند: «شیرین شمامه ی نوبرم، روله لای علی لای»و مادر می گفت : ای داد بمیرم، امشب علی اصغر شهید می شود. و آرام آرام شب ها می گذشت و نوحه سرایان حوادث را در قالب اشعار نوحه باز می گفتند و مراسم عاشقانه ادامه می یافت و اینچنین حادثه کربلا هر ساله برگزار می شد.حالا هم برگزار می شود. اما چه اتفاقی افتاده است؟ چرا از نوحه نوحه خوانان و مداحان دیگر اشکی بر چشم ها نمی آید؟

ما را چه شده است؟ آن پیرمردان کجایند؟ چرا صدایشان دیگر نیست؟ چه شده است که صدای بلندگوها چند برابر شده است اما به گوش کسی نمی رسد؟ دیگر از آن میدانچه ی خاکی خبری نیست همه جا آسفالت شده است، تخت و صاف. دیگر به جای چراغ زنبوری، هزاران لامپ، پروژکتور و ... آویخته شده اند و گوشه ای دور از مراسم پیرمردی آه می کشد و می گوید: ای داد هنوز حضرت عباس به میدان رزم نرفته است، هنوز روز اول محرم است، چرا نوحه خوان از سقای دشت کربلا می گوید؟ و کاش درد ما همین بود! آن روزگاری که نه هیأتی به دبدبه و کبکبه الان بود و نه کانون مداحانی! پیرمردان ده چه زیبا و منطقی و حساب شده با حوادث کربلا پیش می رفتند.

سریالی بود که هرشب بخشی از آن زنده پخش می شود اما اکنون نوحه خوانان و مداحان در صف خواندن نوحه می ایستند و چه بسا تعدادشان هم از زنجیرزنان بیشتر است، هر کس هر نوحه ای را که دلش بخواهد می خواند. مهم نیست این حادثه در کربلا اتفاق افتاده است یا نه! مهم این است که نوبت اش بشود و بخواند. آن هم به اصطلاح نوحه ای که آهنگش را بیشتر تمرین کرده است.

محتوای اشعار نوحه در این روزگار، سخت بی محتوا و ضعیف شده است. این سالهای اخیر هزاران نوحه یک شبه ساخته شده اند، با ضرب و دهل ، سرنا و خوانده می شود اما بردل کسی نمی نشیند و داغ و درد از آن است که این سالها گاه آهنگ هایی همراه با این شعرهای جعلی و بی تاریخ و ناهماهنگ با حادثه کربلا ساخته شده که نه تنها غمی بر دلها نمی نشاند که خنده و شادی را بیشتر انتقال می دهد.

گاه آهنگ هایی را به نام نوحه می شنویم که آهنگ ترانه های شناخته شده ای هستند که جز در مجالس شادی و ... خوانده نمی شوند. و تو به جای آنکه به اشعار مثلا محرمی آن گوش دهی اصل ترانه و همان کلمات و اشعار اصلی آن ناخودآگاه در زوایای ذهنت تکرار و تداعی می شود. بسیاری از مداحان بدون کمترین مطالعه از واقعه تاریخی تاریخ بشریت، کربلا به خود اجازه می دهند نوحه گری کنند. تنها به دلیل اینکه صدایشان به زعم خودشون خوب است. میکروفن را به دست گرفته و مثلا نوحه می خوانند.

آهنگ های قدیمی فارسی را کپی کرده و شعرهایش را مثلا محرمی می خوانند که شرح آنها جز داغ و درد و افسوس حاصلی نخواهد داشت.پشت نویسی وشیشه نویسی ماشینها هم خود درد دیگری ست .اصطلاحات کوچه بازاری وعجیبی که با خط درشت نوشته می شوند و بیشتر مایه خنده شده اند.ای وای برما که به امام مان به سرورشهیدمان این گونه شایدناخواسته جفا می کنیم و شاید اینها همه از سرعشق است که اگرهدایت نشوند به بیراهه خواهند رفت .

متاسفانه این بدعت های کنترل نشده می رود تا حادثه جانگذار عاشورا که با گوشت و پوست و خون این مردم آمیخته شده است در معرض تهدید قرار دهد.

کسی نیست که جوان مداحی که سینه اش را باز کرده و گردنبند صلیبی اش را بر آن آویخته است بگوید جوان تو کیستی، از کجا آمده ای، از حادثه کربلا چه می دانی، این روزها این بدعت ها چقد آزار دهنده شده اند، جوان مثلا مداحی که CD  نوحه خوانی اش را انتشار می دهد پشت به درختی زده است و عاشقانه می خواند و تنها نشانه در هر محرمی بودن او آن لباس های سیاهی است که پوشیده است، !بدعت ها  این سالها فراوانند. در صف زنجیرزنان باید با احتیاط بایستی که مبادا زنجیرزن کنار دستی تو دختری باشد که چنین روی پوشیده باشد...

جای آن دارد که سازمان های متولی مراسم محرمی تلاشی بایسته را به کار گیرند و نظارتی را بر کار مداحان و نوحه خوانان بیاغازند و نوحه خوانان را با وقایع تاریخ اسلام و محرم آشنا سازند. باشد که یاد حسین (ع) و عشق حسین (ع) همچنان در دلهای عاشقانش زنده بماند.